Đừng chỉ bán nguyên liệu, hãy tạo ra nhiều giá trị từ nông sản
Chiều ngày 14/8/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị tham vấn ý kiến định hướng cơ cấu lại các ngành sản xuất nông nghiệp theo hướng nâng cao hiệu quả dựa trên công nghệ cao, chuyển đổi số và giá trị gia tăng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
Tham dự Hội nghị có đồng chí Lê Minh Hoan, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội; đồng chí Nguyễn Hoài Dương, nguyên Ủy viên Ban Thường vụ tỉnh ủy, nguyên Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đắk Lắk; đại diện lãnh đạo các đơn vị: Hội Nông dân tỉnh, Liên minh Hợp tác xã tỉnh.
Về phía Sở Nông nghiệp và Môi trường có đồng chí Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở; lãnh đạo các phòng, đơn vị trực thuộc Sở.
Các đại biểu tham dự Hội nghị
Tỉnh Đắk Lắk có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển nông, lâm nghiệp và thủy sản. Toàn tỉnh có khoảng 1,5 triệu ha đất nông, lâm nghiệp, trong đó hơn 824 nghìn ha đất sản xuất nông nghiệp và gần 540 nghìn ha đất bazan. Nhiều sản phẩm nông nghiệp chủ lực như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, ca cao, mắc ca, mật ong có quy mô sản xuất lớn, sản lượng và chất lượng thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.
Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn còn một số hạn chế như quy mô sản xuất còn manh mún, truy xuất nguồn gốc chưa cao, chuyển dịch cơ cấu còn chậm; liên kết chuỗi giá trị còn yếu và rời rạc; việc khai thác, sử dụng tài nguyên đất, nước chưa tối ưu; kinh tế số trong nông nghiệp chưa tương xứng với tiềm năng. Nguồn lực đầu tư cho hạ tầng nông nghiệp còn thấp so với yêu cầu, mô hình tổ chức sản xuất chưa phù hợp và công tác quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực còn những hạn chế nhất định.
Trên cơ sở đó, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, tăng trưởng GRDP ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản bình quân đạt 5,56%/năm; trong đó trồng trọt tăng 5-6%, chăn nuôi trên 6%, thủy sản trên 6% và lâm nghiệp trên 6%. Giá trị sản xuất trên đơn vị diện tích tăng 8-10%/năm; thu nhập người dân nông thôn tăng gấp 2,5-3 lần so với năm 2020.
Đáng chú ý, tỉnh phấn đấu giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản ứng dụng công nghệ cao đạt trên 30%; trên 40% nông sản chủ lực được chế biến sâu; trên 35% sản phẩm được sản xuất theo hình thức hợp tác, liên kết; 100% sản phẩm chủ lực xuất khẩu được quản lý, truy xuất nguồn gốc. Tỉnh cũng đặt mục tiêu thành lập mới trên 50 tổ hợp tác, hợp tác xã và có ít nhất 300 sản phẩm OCOP mới từ 3 sao.
Để thực hiện các mục tiêu trên, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện cơ chế, chính sách về tập trung đất đai, sản xuất quy mô lớn, công nghệ cao, đất đai, tín dụng, thuế, thu hút doanh nghiệp, hỗ trợ hợp tác xã và phát triển liên kết chuỗi giá trị.
Cùng với đó, tỉnh sẽ tổ chức lại sản xuất, nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã, thành lập các hợp tác xã chuyên ngành, tổ hợp tác; tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp và hình thành liên kết giữa doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Việc cơ cấu lại sản xuất được thực hiện toàn diện đối với các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản, tập trung vào ba nhóm sản phẩm gồm sản phẩm chủ lực cấp quốc gia, sản phẩm chủ lực cấp tỉnh và sản phẩm đặc sản địa phương. Trong đó, ưu tiên hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao đối với các sản phẩm có lợi thế như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, lúa chất lượng cao; phát triển chăn nuôi gia súc theo chuỗi liên kết; nuôi trồng thủy sản công nghệ cao; phát triển rừng trồng gỗ lớn, rừng có chứng chỉ bền vững, lâm sản ngoài gỗ và tín chỉ carbon.
Tỉnh cũng định hướng đẩy mạnh tích tụ, tập trung đất nông nghiệp để phát triển những sản phẩm có dư địa và giá trị gia tăng cao; ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa trong sản xuất; xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp, hệ thống truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy thương mại điện tử.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát triển các mô hình nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ gắn với hợp tác, liên kết và phát triển chuỗi giá trị; đồng thời hình thành các trung tâm logistics, chế biến, phân phối và liên kết tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao giá trị nông sản và ổn định đầu ra cho người sản xuất.
Đặc biệt, tỉnh xác định tập trung phát triển 5 ngành hàng chủ lực, gồm cà phê, sầu riêng, chăn nuôi trang trại, nuôi trồng thủy sản và lâm nghiệp bền vững gắn với thị trường tín chỉ carbon. Qua đó từng bước chuyển từ phát triển sản xuất theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng, xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, xanh, bền vững và có sức cạnh tranh trên thị trường.
Đồng chí Lê Minh Hoan, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội trình bày các nội dung tại Hội nghị
Theo đồng chí Lê Minh Hoan, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, muốn nâng cao giá trị nông sản thì trước hết phải thay đổi tư duy từ sản xuất và bán nguyên liệu sang tạo ra nhiều giá trị từ cùng một sản phẩm. Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến việc khai thác tối đa giá trị sử dụng của nông sản, không chỉ tập trung vào phần sản phẩm chính mà phải tận dụng toàn bộ các thành phần của nông sản để phát triển các sản phẩm mới, sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao.
Đồng chí Lê Minh Hoan cho rằng, trong một nông sản, phần được sử dụng làm nguyên liệu chính nhiều khi chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ, khoảng 10%; phần còn lại nếu không được nghiên cứu, chế biến và khai thác hợp lý sẽ trở thành phụ phẩm, thậm chí là chất thải. Vì vậy, cần đặt vấn đề không phải “bán được bao nhiêu nguyên liệu” mà là “tạo ra được bao nhiêu giá trị từ một nguyên liệu”. Mỗi bộ phận của nông sản đều cần được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên để nghiên cứu, chế biến và hình thành những sản phẩm khác nhau.
Theo đó, với các ngành hàng chủ lực của Đắk Lắk như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu, ca cao, mắc ca…, bên cạnh sản phẩm chính cần nghiên cứu sâu hơn việc tận dụng vỏ, hạt, bã, thân, lá và các phần còn lại sau sơ chế, chế biến để tạo ra các sản phẩm mới phục vụ thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, dược liệu, phân bón, thức ăn chăn nuôi hoặc các ngành công nghiệp khác. Đây cũng là hướng quan trọng để giảm chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, đồng thời mở rộng không gian tăng trưởng cho ngành nông nghiệp.
Đồng chí nhấn mạnh, giá trị của nông sản không chỉ nằm ở sản lượng mà còn nằm ở câu chuyện, công nghệ, cách chế biến và khả năng tạo ra nhiều sản phẩm từ cùng một nguồn nguyên liệu. Do đó, Đắk Lắk cần quan tâm xây dựng hệ sinh thái chế biến và liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học và thị trường; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, đổi mới công nghệ để chuyển những phần trước đây được xem là phụ phẩm thành nguyên liệu cho các ngành sản xuất khác. Khi đó, một sản phẩm nông nghiệp không chỉ tạo ra một nguồn thu mà có thể tạo ra nhiều dòng sản phẩm, nhiều giá trị và nhiều cơ hội việc làm hơn.
Từ cách tiếp cận này, cơ cấu lại ngành nông nghiệp cần được nhìn nhận không đơn thuần là chuyển đổi cây trồng, vật nuôi hay mở rộng quy mô sản xuất, mà quan trọng hơn là cơ cấu lại cách thức tạo ra giá trị. Mục tiêu cuối cùng là mỗi đơn vị đất đai, mỗi cây trồng, vật nuôi và mỗi sản phẩm nông nghiệp đều được khai thác hiệu quả nhất, tạo ra giá trị cao nhất và hạn chế tối đa sự lãng phí tài nguyên.
Khánh Toàn - Văn phòng Sở
