Tăng cường hậu kiểm, giữ vững chất lượng và uy tín sản phẩm OCOP
Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Quy định về công tác kiểm tra, giám sát sản phẩm OCOP, tạo cơ sở thống nhất để tăng cường quản lý sau công nhận, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý những sản phẩm không còn đáp ứng yêu cầu, qua đó bảo vệ uy tín thương hiệu OCOP Việt Nam và quyền lợi người tiêu dùng.
Quy định được ban hành kèm theo Quyết định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thực hiện Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg ngày 22/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành.
Các gian hàng trưng bày sản phẩm tỉnh Đắk Lắk tại Hội nghị Công bố quy hoạch và Xúc tiến đầu tư tỉnh Đắk Lắk năm 2026 (Ảnh: Khánh Toàn)
Chuyển mạnh sang hậu kiểm, quản lý theo rủi ro
Điểm đáng chú ý của Quy định là công tác kiểm tra, giám sát sản phẩm OCOP được thực hiện theo nguyên tắc hậu kiểm, kết hợp giữa kiểm tra định kỳ và kiểm tra đột xuất khi cần thiết. Việc kiểm tra phải bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền, có trọng tâm, trọng điểm; đồng thời không chồng chéo với hoạt động thanh tra, kiểm tra chuyên ngành và không gây cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh bình thường của chủ thể OCOP.
Thay vì kiểm tra dàn trải, việc lựa chọn sản phẩm, địa phương được thực hiện theo phương pháp quản lý rủi ro. Trọng tâm ưu tiên là sản phẩm OCOP 5 sao còn hiệu lực; sản phẩm có phản ánh, kiến nghị, khiếu nại hoặc thông tin cảnh báo; sản phẩm có dấu hiệu vi phạm tiêu chí, sử dụng nhãn hiệu, hạng sao OCOP hoặc nội dung quảng bá không phù hợp với hồ sơ được công nhận.
Đối với sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, mỗi sản phẩm được kiểm tra, giám sát ít nhất một lần trong chu kỳ 36 tháng của Giấy chứng nhận. Với sản phẩm 3 sao, 4 sao, việc kiểm tra được thực hiện khi cần thiết, ưu tiên những trường hợp có nguy cơ, dấu hiệu hoặc thông tin phản ánh cần xác minh. Khi phát sinh dấu hiệu vi phạm, một sản phẩm có thể được kiểm tra nhiều hơn một lần trong thời hạn 36 tháng.
Không chỉ kiểm tra sản phẩm, mà kiểm tra cả việc duy trì giá trị OCOP
Theo Quy định, kiểm tra, giám sát không chỉ nhằm xác định sản phẩm có còn đạt chất lượng hay không, mà tập trung vào việc duy trì đầy đủ những giá trị, tiêu chí đã được đánh giá và công nhận. Các nội dung được kiểm tra gồm hoạt động sản xuất, kinh doanh; nguồn gốc sản phẩm và nguyên liệu; các yếu tố đặc trưng, giá trị địa phương; chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn, quy chuẩn, công bố chất lượng; bao bì, nhãn hàng hóa, truy xuất nguồn gốc; bảo vệ môi trường, trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững; quyền sở hữu, quyền sử dụng các đối tượng sở hữu trí tuệ có liên quan.
Đặc biệt, Quy định dành riêng nội dung kiểm tra việc sử dụng nhãn hiệu OCOP và thông tin quảng bá. Việc sử dụng nhãn hiệu, biểu trưng OCOP trên sản phẩm, bao bì, biển hiệu, website, mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các kênh phân phối phải phù hợp với sản phẩm và hạng sao được chứng nhận.
Việc sử dụng nhãn hiệu OCOP đối với sản phẩm chưa được chứng nhận, đã hết thời hạn chứng nhận hoặc có khả năng gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng cũng thuộc diện kiểm tra, giám sát.
Đại biểu tham quan một gian hàng sản phẩm OCOP tại Hội thảo xúc tiến thương mại OCOP tỉnh Quảng Ngãi tại Đắk Lắk (Ảnh: Khánh Toàn)
Tăng cường kiểm tra từ khâu đánh giá, phân hạng đến sau chứng nhận
Một nội dung quan trọng khác là kiểm tra công tác quản lý, đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP tại địa phương. Tùy yêu cầu từng đợt kiểm tra, cơ quan chức năng có thể xem xét việc tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ sản phẩm và thực hiện thủ tục hành chính; việc thành lập, tổ chức hoạt động của Tổ tư vấn và Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp tỉnh; hoạt động đánh giá, chấm điểm; quy trình phê duyệt, cấp Giấy chứng nhận và công bố kết quả; quản lý hồ sơ, dữ liệu sau chứng nhận; cũng như công tác kiểm tra, giám sát và xử lý, thu hồi Giấy chứng nhận sau khi sản phẩm được công nhận.
Cùng với kiểm tra hồ sơ và theo dõi dữ liệu, việc kiểm tra trực tiếp tại cơ sở sản xuất, kinh doanh hoặc địa điểm cung cấp dịch vụ được thực hiện khi cần thiết. Đoàn kiểm tra có thể đối chiếu tình trạng thực tế với hồ sơ được công nhận, lấy mẫu hoặc đề nghị cơ quan chuyên ngành lấy mẫu kiểm tra, kiểm nghiệm.
Kiểm tra đột xuất được thực hiện khi xuất hiện dấu hiệu sản phẩm không còn đáp ứng yêu cầu; có thông tin phản ánh, cảnh báo liên quan đến chất lượng, an toàn thực phẩm, môi trường, sở hữu trí tuệ, nhãn hàng hóa; có dấu hiệu sử dụng nhãn hiệu OCOP không đúng quy định hoặc có bất thường trong kết quả đánh giá, phân hạng.
Gắn kiểm tra với trách nhiệm khắc phục và xử lý
Quy định mới nhấn mạnh việc theo dõi, đôn đốc khắc phục sau kiểm tra, giám sát, qua đó nâng cao hiệu quả hậu kiểm. Đối với những tồn tại có thể khắc phục, chủ thể và cơ quan quản lý OCOP tại địa phương phải thực hiện các biện pháp khắc phục theo yêu cầu và báo cáo kết quả. Trường hợp sản phẩm không còn đáp ứng yêu cầu của Bộ tiêu chí, Đoàn kiểm tra kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét thu hồi Giấy chứng nhận theo quy định.
Đối với sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình MTQG tổng hợp, tham mưu Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, quyết định thu hồi. Đối với sản phẩm OCOP 3 sao, 4 sao, cơ quan này tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông báo, đề nghị Chủ tịch UBND cấp tỉnh xem xét, thu hồi theo thẩm quyền.
Trường hợp phát hiện công tác đánh giá, phân hạng tại địa phương thực hiện không đúng quy định, UBND cấp tỉnh được đề nghị chỉ đạo thực hiện lại việc đánh giá, phân hạng; đồng thời xem xét thu hồi quyết định công nhận đối với sản phẩm được công nhận không đúng quy định.
Một số sản phẩm nông nghiệp của doanh nghiệp tỉnh Đắk Lắk (Ảnh: Khánh Toàn)
Địa phương và chủ thể OCOP là những mắt xích quan trọng
Quy định xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương. Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình MTQG là cơ quan chủ trì tham mưu công tác kiểm tra, giám sát sản phẩm OCOP trên phạm vi cả nước; tổ chức theo dõi, rà soát thường xuyên, thành lập các Đoàn kiểm tra, tổng hợp kết quả và theo dõi việc khắc phục sau kiểm tra.
UBND các tỉnh, thành phố được đề nghị căn cứ yêu cầu quản lý để tổ chức kiểm tra, giám sát sản phẩm OCOP trên địa bàn; chỉ đạo cơ quan tham mưu quản lý OCOP phối hợp với Đoàn kiểm tra của Bộ, cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu, thông tin; đồng thời chỉ đạo chủ thể OCOP và các đơn vị liên quan thực hiện các nội dung khắc phục sau kiểm tra.
Đối với chủ thể OCOP, trách nhiệm không dừng ở việc hoàn thành quá trình đánh giá, phân hạng mà phải duy trì các tiêu chí của sản phẩm theo hồ sơ đã được công nhận, cung cấp trung thực, đầy đủ thông tin phục vụ kiểm tra, giám sát và thực hiện các yêu cầu khắc phục sau kiểm tra.
Việc ban hành Quy định về công tác kiểm tra, giám sát sản phẩm OCOP được kỳ vọng góp phần chuyển mạnh từ tư duy “đánh giá để công nhận” sang “công nhận gắn với duy trì và hậu kiểm”, tạo nền tảng để các sản phẩm OCOP giữ vững chất lượng, giá trị đặc trưng và uy tín trên thị trường. Qua đó, chương trình OCOP tiếp tục phát huy vai trò trong phát triển sản phẩm địa phương, nâng cao giá trị nông sản, sản phẩm đặc trưng và tạo dựng niềm tin đối với người tiêu dùng.
Chi tiết nội dung Quyết định số 3485/QĐ-BNNMT vui lòng xem tại đây!
Khánh Toàn - Văn phòng Sở
